Wie onze analyses volgt, zal merken dat we vaak kritisch zijn op de manier waarop westerse landen zich opstellen in de wereld. We wijzen op regime change-operaties via organisaties als USAID, de expansiedrang van de NAVO en het dwingende klimaatbeleid dat niet zelden meer ideologisch dan rationeel van aard is. Daarbij kaarten we ook aan hoe de ruimte voor vrijheid in westerse samenlevingen zelf onder druk komt te staan – via financiële repressie, toenemende censuur en de technocratische sturing van gedrag. Die kritiek roept soms de vraag op: zijn we dan anti-Westers? Of zelfs pro-Poetin, pro-China?

Het antwoord is nee. Onze benadering is niet ideologisch maar beschavingsgericht. We zijn niet vóór autoritaire regimes of ‘sterke leiders’ — noch in Moskou, noch in Beijing — maar we kijken met een open en pragmatische blik naar de werkelijkheid zoals die zich ontvouwt. Onze kritiek richt zich op één specifieke gedaante van het Westen: het technocratische, op maakbaarheid gebaseerde en gecentraliseerde Westen dat sinds de Tweede Wereldoorlog dominant is geworden. Niet op het ‘oude’ Westen, waar wij juist grote waardering voor hebben.

Het klassieke Westen: een beschaving van vrijheid

Het klassieke Westen heeft de wereld ongelooflijk veel gebracht. Het was de beschaving van de Verlichting, van het vrijemarktkapitalisme, van de bescherming van het individu tegenover de macht, van wetenschap en scheiding der machten, van rechtsstatelijkheid en klassieke grondrechten. Het was een beschaving waarin de staat een neutrale hoeder van recht en vrijheid moest zijn — niet de architect van de samenleving en de rest van de wereld.

Dit ‘oude’ Westen stond open voor verschillende religies, culturen en belangen, zonder dat die elkaar hoefden te vernietigen. Het ging uit van de spontane orde die ontstaat wanneer mensen vrij samenwerken, met minimale bemoeienis van de overheid. Waarin je kon vertrouwen op de waarde van het geld. Juist deze principes maakten het Westen lange tijd toonaangevend en inspirerend voor de rest van de wereld.

Het technocratische Westen: een karikatuur van zijn oorsprong

Na de Tweede Wereldoorlog ontstond echter een ander Westen: een progressieve, technocratische en centralistische orde, die steeds meer is gaan geloven in de maakbaarheid van alles. Het begon met het idee van de verzorgingsstaat en liep via economische planning, regulering en supranationale instituties uit op een ideologisch project waarin overheden niet langer neutraal zijn, maar normerend en sturend.

Zoals Sander Boon eerder treffend beschreef, is deze transformatie het gevolg van een diepe vervlechting tussen staat, grootbedrijf en financiële sector — een symbiose die vooral gericht is op zelfbehoud. De bestuurlijke elites in dit ‘nieuwe Westen’ zijn losgezongen van de samenleving, blind voor andere wereldbeelden en intolerant voor afwijkende meningen. Burgers worden gemanipuleerd via censuur, propaganda en steeds nauwere controle over hun financiële handelingsvrijheid.

Deze ontwikkeling heeft geleid tot wat Václav Havel ooit het ‘posttotalitaire systeem’ noemde: een inert en dogmatisch apparaat dat vasthoudt aan macht, terwijl het morele gezag en intellectuele diepgang allang zijn uitgehold. Zoals ook Hans-Hermann Hoppe al in 2001 stelde: onze democratie is een “god die faalde” — niet omdat democratie op zichzelf problematisch is, maar omdat zij is verworden tot een legitimatievorm zonder werkelijke keuzevrijheid of verantwoording.

Een Westen zonder zelfreflectie

Het huidige Westen lijdt aan zelfoverschatting, gecombineerd met een onvermogen tot zelfkritiek. Politieke en maatschappelijke elites houden krampachtig vast aan posities, zonder ruimte te geven aan afwijkende stemmen. Onvrede in de samenleving wordt niet geïnterpreteerd als signaal van falend beleid, maar als ‘bedreiging’ door populisten, complotdenkers of buitenlandse machten. Deze reflex is gevaarlijk, omdat zij elke vorm van correctie op de koers onmogelijk maakt.

De reactie van Sigrid Kaag op verkiezingsuitslagen — “wie zijn die mensen?” — is exemplarisch voor deze blindheid. Net als de uitspraak van Der Spiegel-journalist Olaf Stampf die stelde dat dictatuur uitgesloten is zolang ‘het democratisch proces’ wordt gevolgd, ongeacht of fundamentele vrijheden worden ingeperkt. Dit is de ideologische uitvergroting van democratie, los van inhoud en intentie.

Een multipolaire wereld vraagt om een ander Westen

Steeds meer landen keren zich af van deze dwingende, moraliserende versie van het Westen. Niet omdat ze vrijheid afwijzen — integendeel — maar omdat ze zich niet willen laten inlijven in een ideologisch systeem dat geen ruimte laat voor culturele eigenheid of nationale soevereiniteit. BRICS-landen zoeken eerder aansluiting bij het klassieke Westen — het Westen van neutraliteit, recht en vrijheid — dan bij de technocratische ordening van vandaag.

Daarom is onze kritiek op het Westen geen pleidooi voor de Chinese staatscontrole of het Russische bestuurssysteem. Evenmin betekent het dat we hun handelen goedkeuren. Bezien vanuit de context van het ‘oude’ en het ‘nieuwe’ Westen wordt duidelijk dat er veel meer is wat de mensen in het Westen, Rusland en China met elkaar verbindt dan wat ze verdeelt.

Onze analyses zijn een pleidooi voor de herontdekking van het klassieke, beschavingsgerichte Westen. Alleen dat Westen kan, met bescheidenheid en nuchterheid, deel uitmaken van een stabiele multipolaire wereldorde. Alleen dat Westen kan respect afdwingen — niet door morele superioriteit, maar door het goede voorbeeld te geven in vrijheid, verantwoordelijkheid en redelijkheid.

Conclusie

We leven in een tijd waarin de maakbaarheidsillusie van het Westen haar grenzen bereikt. De verzorgingsstaat wordt onhoudbaar, de maatschappelijke cohesie brokkelt af, de financiële fundamenten onder het systeem wankelen en de geopolitieke hegemonie verschuift. De technocratische elite heeft geen antwoorden meer — alleen repressie, censuur en paniekvoetbal.

Tegelijkertijd groeit onder burgers het besef dat er een andere weg is. Dat er iets waardevols is om op terug te grijpen: een erfgoed van vrijheid, wederzijds respect, klassieke instituties en culturele gelaagdheid. We zien het in protestbewegingen, in de opkomst van alternatieve media, in het debat over parallelle samenlevingen. Zoals Havel schreef: echte verandering begint niet aan de top, maar in de marges. In het opnieuw leren leven in waarheid.

De keuze is niet tussen Westers of anti-Westers. De keuze is tussen twee vormen van het Westen. Wij kiezen — principieel en weloverwogen — voor het Westen dat de wereld ooit inspireerde. En dat, mits het zichzelf weer kan uitvinden, opnieuw leidend kan zijn in een wereld die snakt naar balans, wijsheid en beschaving.

Lees ook:

• Wederopstanding van het ‘oude’ Westen? (23 maart 2024)
• Westerse Lente (6 juni 2025)
• Economie, wetenschap en het maakbaarheidsideaal (1 juli 2025)
• Victor Orbán: het Westen kan kiezen tussen verval of hervorming (21 augustus 2024)

Dit artikel verscheen op 11 juli 2025 in onze weekupdate op Substack

Heb je interesse en wil je meer weten? Vul onderstaand formulier in om een maand vrijblijvend toegang te krijgen tot onze wekelijkse update op Substack!

Deel dit artikel: