Deze analyse verscheen op 24 april 2024 op Geotrendlines
Het zijn verwarrende tijden voor beleggers met een oorlog in Oekraïne, onrust in het Midden-Oosten, hoge energieprijzen en toenemende spanningen tussen de VS en China. Desondanks bereikten aandelen, goud en Bitcoin recent nog nieuwe records. Het geeft beleggers een ongemakkelijk gevoel, want de aandelenbeurskoersen lijken hun connectie met de economische realiteit te verliezen. Anticiperen beleggers op renteverlagingen door centrale banken, zoals verschillende financiële media suggereren? Of is er toch iets anders aan de hand? In deze analyse presenteren we een alternatieve verklaring voor de almaar stijgende koersen van diverse beleggingscategorieën.
Waarom aandelen stijgen
Jarenlang loonde het niet meer om te sparen. Tijdens de coronacrisis daalde de rente op de kapitaalmarkt en kregen zelfs spaarders op een gegeven moment te maken met negatieve rente. In 2022 begon de rente eindelijk weer te stijgen, maar de oorzaak daarvan was voor de spaarder evenmin gunstig, namelijk de snel oplopende inflatie. De hoge energieprijzen werkten door in de prijzen van veel goederen en diensten, waardoor de koopkracht van het spaargeld sneller verdampte dan de spaarrente kon compenseren.
Twee jaar na de oorlog zijn de energieprijzen en ook veel grondstoffenprijzen weer wat gedaald, maar nog altijd slagen centrale banken in de westerse wereld er niet in de inflatie onder controle te krijgen. Hun belangrijkste mandaat, het streven naar prijsstabiliteit, is op een mislukking uitgelopen. Centrale banken beroepen zich op overmacht, omdat ze niet konden zien aankomen dat een coronacrisis de wereldwijde logistieke ketens zouden ontregelen en dat een oorlog in Europa de gasprijs tot recordhoogte zou opdrijven.
Hoe dan ook, voor de spaarder betekende het de afgelopen jaren in veel gevallen een negatief rendement, zeker na correctie voor inflatie en belasting. En dat betekent dat spaarders in toenemende mate uitwijken naar alternatieven. In de westerse wereld denken de meeste mensen dan niet meteen aan goud, maar wel aan beleggen in aandelen. De laatste jaren werd beleggen dan ook steeds populairder, ook bij mensen die eigenlijk willen sparen. Die zien echter dat een spaarrekening niets meer oplevert. Of het nu gaat om de eigen spaarpot of om geld dat mensen opzij zetten voor hun kinderen, steeds vaker wint een indexfonds of een eenvoudig mandje van aandelen het van een traditionele spaarrekening. Iedere maand of ieder kwartaal leggen mensen een bedrag in dat ze normaliter op een spaarrekening zouden parkeren, een beleggingsstrategie die ook wel ‘dollar cost averaging’ wordt genoemd.
De combinatie van lage rente en fiscale steunmaatregelen tijdens de coronacrisis namen ook de cryptomarkt op sleeptouw, want veel makkelijk verkregen geld werd gebruikt om te gokken op virtuele munten. Met als hoogtepunt de piek in november 2022, toen beleggen in tech-aandelen en handel in crypto speculatieve vormen begon aan te nemen. Er volgde een crash, maar de markt wist al snel weer op te krabbelen. De spaarrekening was nog steeds geen interessant alternatief om vermogen in te parkeren, dus gingen de koersen van aandelen, edelmetalen en virtuele munten opnieuw omhoog.
Vlucht naar tastbare zaken
Vanuit dit perspectief bezien is een simultane stijging van zowel aandelen, goud als Bitcoin goed te verklaren. Het besluit om aandelen te kopen wordt voor steeds meer mensen niet meer ingegeven door indicatoren die wat zeggen over de waardering, zoals koerswinst verhouding, dividendrendement of boekwaarde. Een belangrijke nieuwe reden voor een belegging in aandelen is een geleidelijke vlucht uit valuta. Men koopt aandelen, omdat men dat liever heeft dan geld dat niet rendeert op een spaarrekening.
Diezelfde motivatie stuwt ook de koersen van goud en cryptomunten tot recordhoogte. Om dit fenomeen duidelijk te maken kunnen we kijken naar wat er gebeurt in landen waar de waarde van de munt al langer veel sneller achteruit holt, bijvoorbeeld in landen waar de inflatie op jaarbasis in de dubbele cijfers of zelfs in de honderden procenten loopt. Een voorbeeld daarvan is Turkije, waar de koopkracht van de lira de afgelopen vijf jaar door inflatie met meer dan 80 procent is gedaald ten opzichte van de Amerikaanse dollar.
Onderstaande grafiek van Gavekal Research laat zien dat de hoge inflatie dramatische gevolgen heeft voor de waarde van obligaties. Sinds 2021 hebben staatsleningen in de Turkse lira 70 procent van hun waarde verloren (rode lijn), wat voor het grootste deel een weerspiegeling is van de waardedaling van de munt zelf. Aandelen daarentegen bleken een interessante vluchthaven voor kapitaal, want de koersen daarvan stegen sinds 2021 met een factor zeven (blauwe lijn).
Deze stijging kan de indruk wekken dat er een aandelenbubbel is ontstaan, maar het beeld wordt ernstig vertroebeld omdat de valuta een onbetrouwbare meetlat is geworden. En dat blijkt uit de grafiek, die het resultaat van de Turkse aandelenmarkt ook afzet tegen goud als referentiepunt van waarde (grijze lijn). Volgen we deze lijn, dan zien we dat de aandelenkoersen in goud gemeten niet met een factor 7 zijn gestegen, maar slechts met 36 procent. Nog steeds aanzienlijk beter dan een spaarrekening of obligaties, maar minder indrukwekkend dan de aandelenkoersen suggereren.
Wat staat ons in de westerse wereld te wachten?
Vanuit onze westerse bubbel zijn we gewend te denken dat dit soort economische rampen zich alleen in minder ontwikkelde landen voltrekken, maar niets is minder waar. De geschiedenis, ook die van Europa, staat bol van de voorbeelden van valuta-devaluaties en hyperinflaties. Wat al deze voorbeelden met elkaar gemeen hebben is dat er een gigantische overdracht van vermogen plaatsvond van spaarders naar schuldenaren. Als het geld aan waarde verliest, dan worden immers ook alle schuldverplichtingen die in diezelfde valuta genoteerd staan waardeloos, maar ook van spaarders naar aandeelhouders en goudbezitters. Blijven zitten in papiergeld was in deze tijden desastreus.
Voorbeelden van eerdere hyperinflaties en periodes van hoge inflatie of devaluatie laten dus zien dat tastbare bezittingen dan het beste alternatief zijn, waarvan goud het beste alternatief is vanwege het netwerkeffect dat optreedt en dat we beschrijven in de derde druk van ons boek ‘Van Goud tot Bitcoin!’. De overwaardering die onder normale omstandigheden wordt toegekend aan de valuta verschuift in een scenario waarin de munt niet meer vertrouwd wordt richting goud, omdat dit al honderden jaren de meest betrouwbare vluchthaven is gebleken onder dergelijke omstandigheden.
De implicatie hiervan is dat de waarde van staatsobligaties zal verschrompelen ten opzichte van andere beleggingscategorieën en dat spaarders die in obligaties blijven zitten hun vermogen zien verdampen. De traditionele 60/40 beleggingsportefeuille, met 60 procent aandelen en 40 procent obligaties, staat onder druk. Alternatieven als goud en Bitcoin worden interessanter en dat betekent dat geldstromen, zowel van particuliere als institutionele beleggers, langzaam zullen voorsorteren door de weging in obligaties af te bouwen en andere beleggingen aan de portefeuille toe te voegen.
Waar ligt het kantelpunt?
De laatste maanden lijkt er een versnelling op te treden in de stijging van de aandelenmarkt en in de stijging van de goudprijs. Dat terwijl de aandelenmarkt al overgewaardeerd was ten opzichte van zowel de winst per aandeel en als het dividendrendement. En de stijging van de goudprijs voltrekt zich tegen de achtergrond van goud-ETF’s die iedere maand weer goud verkopen.
Gelet op alle economische en geopolitieke ontwikkelingen en het falende beleid van centrale banken is het denkbaar dat de vlucht uit valuta richting tastbare waarde in een versnelling is terechtgekomen. Dit zou kunnen betekenen dat aandelenkoersen, goud én Bitcoin allemaal nog verder kunnen gaan stijgen, ook als economische cijfers verslechteren en de geopolitieke spanningen toenemen.
Het scenario dat centrale banken opnieuw staatsobligaties moeten opkopen om westerse overheden met hun torenhoge schulden uit de brand te helpen kan deze vlucht uit valuta richting alternatieven nog verder versnellen. Als dat gebeurt is het belangrijk om te onthouden dat aandelen altijd een tussenstation zullen zijn. Als de samenleving en de economie door hyperinflatie uit elkaar vallen, dan krijgt ook het bedrijfsleven zware klappen. Aandelenkoersen zullen dan crashen, maar alleen ten opzichte van goud. In de valuta gemeten blijft alles omhoog gaan, bij hyperinflatie zelfs tot in het oneindige.
Deflatie of hyperinflatie?
Begin jaren dertig van de vorige eeuw zocht het kapitaal haar toevlucht in goud, maar omdat goud in die tijd gekoppeld was aan het geld leidde dat tot een deflatoire depressie. Iedereen ging op zijn geld zitten, waardoor het geld steeds meer waard werd en schulden onbetaalbaar, met als gevolg dat mensen niet meer durfden te lenen en investeren. Er was een grootschalig fiscaal stimuleringsprogramma en een opwaardering van goud voor nodig om de economie weer op gang te brengen.
Vandaag de dag is er geen koppeling tussen goud en geld, want centrale banken kunnen de geldhoeveelheid laten toenemen door activa op te kopen en geld bij te drukken. Daardoor zullen centrale banken in tijden van crisis altijd paraat staan om de waarde van alle schulden overeind te houden, ook als dat ten koste gaat van de waarde van de valuta zelf. In dat scenario vlucht het kapitaal uit de valuta richting goud, zoals onderstaande illustratie laat zien. Dit is de bekende piramide van Exter, maar dan met goud als tegenpool van geld. Hyperinflatie ligt dus in het verlengde van deflatie, want in termen van goud wordt alles goedkoper. Net als in de jaren dertig van de vorige eeuw.
Lees ook:
